Menu boczne

Treść strony

Ann Acad Med Stetin, 2006; 52, Suppl 3, 37-47

BARBARA OSTAPIUK

 

POGLĄDY NA TEMAT RUCHOMOŚCI JĘZYKA W ANKYLOGLOSJI A POTRZEBY ARTYKULACYJNE

Zakład Pedagogiki Specjalnej Uniwersytetu Szczecińskiego

al. Wojska Polskiego 107/109, 71-149 Szczecin

Kierownik: dr hab. prof. US Teresa Żółkowska

 

Streszczenie

Głoska powstaje w efekcie zespołu pozycji i ruchów oddechowo-fonacyjno-artykulacyjnych tworzonych w aparacie wymowy złożonym z ruchomych i nieruchomych części. Jednym z ruchomych elementów aparatu wymowy jest język. Tworzenie prawidłowych głosek wymaga p e ł n e j ruchomości języka. W warunkach n i e p e ł n e j ruchomości języka powstają głoski, które (nieznacznie, średnio lub znacznie) różnią się od prawidłowych. Znaczne odstępstwa w artykulacyjnej budowie głosek (np. awibracyjność przedniej części języka) są łatwo dostrzegane, gdyż zmieniają fonemową strukturę głoski. Nieznaczne zaś (np. dyswibracyjność, dysmedialność języka) mogą być niedostrzeżone, ponieważ mowa – choć tworzona z udziałem kompensacyjnych pozycji i ruchów oddechowo-fonacyjno-artykulacyjnych – jest zrozumiała.

Niektóre fonemy wymagają większego zakresu ruchów języka dla prawidłowych głoskowych realizacji niż inne. W przypadku języka polskiego największe ruchowe wymagania stawiają językowi fonemy: drżący /r/, boczny /l/, szumiące /sz, ż, cz, dż/, miękkie /i, j, ś, ź, ć, dź/, co można stwierdzić obserwując bezpośrednio (dokumentacja fotograficzna, wideograficzna) lub pośrednio (dokumentacja wideorentgenograficzna) narządy mowy.

Jednym z czynników ograniczających (nieznacznie, średnio, znacznie) ruchomość języka jest skrócone wędzidełko języka. Wbrew powszechnie przyjmowanej opinii, że wędzidełko języka „nie ma żadnego wpływu na jego ruchomość”, wszystkie osoby z ankyloglosją co najmniej jeden z wymienionych fonemów realizują nieznacznie, średnio lub znacznie wadliwie, a skuteczność logopedycznego usprawniania ich wymowy zależy od przecięcia wędzidełka języka. Wielu lekarzy i logopedów uważa jednak, że „podcinanie wędzidełka jest na ogół bezcelowe, gdyż nowo powstała blizna jeszcze bardziej je skraca”. We własnych badaniach dokumentuję poprawę ruchów języka po każdej frenotomii oraz niewystępowanie zrostów po prostym poziomym przecięciu wędzidełka języka nożyczkami w znieczuleniu miejscowym bez zszywania rany. Osiągnięcie pełnej artykulacyjnej ruchomości języka często wymaga kilku frenotomii.

H a s ł a: ankyloglosja – frenotomia – prawidłowe i wadliwe dźwiękowe realizacje fonemów.
Powrót
do góry