Starzenie wypisane na twarzy? Pionierskie badania polskich naukowców nad znaczeniem genów i metylacji DNA w biologicznym starzeniu się człowieka
Tempo starzenia biologicznego jest silnie zróżnicowane u ludzi, a jednym z najbardziej widocznych objawów starzenia się są zmarszczki na twarzy. Osoby w tym samym wieku chronologicznym mogą znacząco różnić się wyglądem twarzy i być postrzegane jako młodsze lub starsze. Stan skóry jest uznawany za wiarygodny wskaźnik starzenia biologicznego i może stanowić doskonały model do ogólnych analiz nad procesami starzenia.
Dyskusja nad znaczeniem genów i środowiska w formowaniu cech fenotypowych należy do fundamentalnych zagadnień współczesnej biologii. Ponieważ metylacja DNA, jako istotny element epigenetycznej regulacji ekspresji genów przechowuje informację o wpływie środowiska na organizm człowieka, może stanowić istotne uzupełnienie badań genetycznych i pozwolić na uchwycenie znaczenia stylu życia na fenotyp, w tym procesy starzenia organizmu.
Interdyscyplinarny zespół badaczy z polskich ośrodków naukowych przeprowadził pionierskie i pierwsze tak kompleksowe badanie w kierunku poznania zależności pomiędzy stylem życia, zmiennością genetyczną, metylacją DNA a szerokim spektrum cech starzenia się skóry twarzy. Analiza trójwymiarowych skanów twarzy oraz wielkoskalowych danych genetycznych i epigenetycznych zebranych dla 735 osób z populacji polskiej pozwoliła na lepsze poznanie czynników determinujących tempo starzenia się wyglądu.
Wyniki badań wskazują na rolę czynników genetycznych i epigenetycznych w procesie starzenia się skóry twarzy. Naukowcy zidentyfikowali nowe geny, m.in. EDAR i NRG1, których metylacja DNA wiązała się z powstawaniem zmarszczek. Wykazali, że starzenie się skóry twarzy pozostaje nie tylko pod kontrolą genów, ale jest również związane z czynnikami środowiskowymi, takimi jak poziom wykształcenia, status społeczno-ekonomiczny, aktywność fizyczna, stres, BMI czy palenie tytoniu. Co istotne, pokazali, że przyspieszone starzenie biologiczne mierzone zegarami epigenetycznymi korelowało z liczbą zmarszczek, fotostarzeniem skóry oraz starszym wiekiem twarzy ocenianym przez innych. Wskazuje to zatem na potencjał zegarów epigenetycznych w ocenie stanu dermatologicznego i planowaniu interwencji mających na celu ograniczenie tempa starzenia.
Uzyskane dane mają istotne znaczenie dla dermatologii, przemysłu kosmetycznego oraz medycyny prewencyjnej. Co więcej, uzyskane wyniki mogą znaleźć praktyczne zastosowanie w kryminalistyce i antropologii, m.in. w predykcji wieku i rekonstrukcji wyglądu twarzy.
Badanie zostało przeprowadzone przez interdyscyplinarny zespół badaczy m.in. z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego Policji w Warszawie, Uniwersytetu Łódzkiego, Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach i Akademii Kultury Fizycznej w Krakowie.
Dane wykorzystane w badaniu pochodziły z projektu finansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (nr projektu DOB-BIO10/06/01/2019). Badanie zostało sfinansowane przez Narodowe Centrum Nauki w Polsce (nr projektu 2024/53/B/NZ7/02257).
Badanie opublikowano w Springer Nature Link
