Tydzień Otwartej Nauki w Szczecinie: cztery uczelnie dla wspólnej idei dostępnej wiedzy
W dniach 20-22 października na 4 szczecińskich uczelniach obchodziliśmy Tydzień Otwartej Nauki, będący wydarzeniem promującym tworzenie transparentnej, weryfikowalnej i dostępnej bez ograniczeń finansowych nauki.
W trakcie Tygodnia Otwartej Nauki w instytucjach naukowych na całym świecie organizowane są warsztaty, wykłady oraz dyskusje mające na celu przybliżenie uczestnikom idei otwartego dostępu do publikacji naukowych i danych badawczych oraz zachęcenie środowiska naukowego do czynnego włączenia się w jej rozwój.
Tegoroczne hasło Tygodnia – „Do kogo należy nasza wiedza?” – skłania do pogłębienia refleksji nad tym, kto właściwie powinien być beneficjentem korzyści, które przynosi nam wytwarzanie i dzielenie się wiedzą oraz w jaki sposób należy kontrolować jej ponowne wykorzystanie i przetwarzanie – zwłaszcza przez popularne obecnie narzędzia oparte na dużych modelach językowych.
W tym roku wzajemna współpraca nabrała oficjalnego charakteru na mocy porozumienia podpisanego 11 września 2025 r. przez prorektorów ds. nauki z Politechniki Morskiej w Szczecinie, Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, Uniwersytetu Szczecińskiego oraz Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie, zgodnie z którym powołano inicjatywę Otwarty Szczecin oraz zadeklarowano wsparcie dla przedsięwzięć promujących Otwartą Naukę organizowanych na szczecińskich uczelniach.
Tydzień Otwartej Nauki został w Szczecinie zainicjowany przez Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny. Podczas wydarzenia zaprezentowane zostało wystąpienie pana Marcina Kapczyńskiego z firmy Clarivate „Otwartość a ryzyko nadużyć: jak rozpoznać i unikać nierzetelnych źródeł?”, które miało na celu wskazanie ciemniejszej strony Otwartej Nauki oraz wypracowanie umiejętności wyboru wyłącznie rzetelnych i wiarygodnych źródeł, m.in. z wykorzystaniem serwisu Web of Science oraz Master Journal List. Następnie uczestnicy mieli okazję wysłuchania panelu dyskusyjnego „Wyzwania naukowca w świecie publikacji: między otwartością a ryzykiem nierzetelnych praktyk”, który pozwolił na skonfrontowanie opinii dotyczących otwartego dostępu do publikacji naukowych i danych badawczych pracowników naukowych reprezentowanych przez prof. dr. hab. inż. Karola Fijałkowskiego, prorektora ds. nauki i współpracy międzynarodowej ZUT oraz dr. inż. kpt. ż.w. Arkadiusza Tomczaka, prof. PM, bibliotekarzy: mgr. Ireneusza Bojanowskiego, zastępce dyrektora Biblioteki Głównej US oraz mgr. Tomasza Nowocienia, specjalistę ds. danych badawczych i otwartej nauki z Działu Informacji Naukowej i Bibliografii Biblioteki Głównej PUM, oraz przedstawicieli wydawnictw i instytucji eksperckich Annę Krakówkę i Monikę Mazurek z wydawnictwa MDPI oraz Marcina Kapczyńskiego z firmy Clarivate. Pierwszy dzień zakończył się warsztatami prowadzonymi przez przedstawicielki wydawnictwa MDPI „Publikowanie bez tajemnic – dobre praktyki w procesie wydawniczym MDPI”.
Część merytoryczną wydarzenia poprzedziły warsztaty "Od reakcji do relaksu", podczas których uczestnicy mieli okazję przygotować glicerynowe mydełka ozdobione otwartą kłódką - uznawaną za logo Otwartej Nauki, gromadząc pracowników szczecińskich uczelni, by w niestandardowy sposób promować Tydzień Otwartego Dostępu.
Drugi dzień Tygodnia Otwartej Nauki rozpoczął się na Politechnice Morskiej od wykładu dr inż. Piotra Brożka „Nauka dla wszystkich – o sile otwartego dostępu” przypominającego przyczyny powstania ruchu Otwartej Nauki oraz zalety i potencjalne ryzyka związane z jej funkcjonowaniem. Następnie przedstawicielka wydawnictwa IEEE mgr Eszter Lukács poprowadziła warsztat „Develop Your Research Portfolio: An IEEE Workshop”, w którym zaprezentowano praktyczne wskazówki ułatwiające naukowcom trafniejszy dobór tytułów czasopism do przesyłania swoich manuskryptów oraz wskazano, w jaki sposób zwiększyć swoje szanse na publikację oraz jak skutecznie prezentować swój dorobek naukowy w serwisach zewnętrznych.
W ten sam dzień, w godzinach popołudniowych, na Pomorskim Uniwersytecie Medycznym w Szczecinie uczestników przywitała prof. dr hab. Karolina Skonieczna-Żydecka, prodziekan Wydziału Nauk o Zdrowiu PUM, a Monika Mazurek i Anna Krakówka z wydawnictwa MDPI podczas seminarium „Publikowanie bez tajemnic – dobre praktyki w procesie wydawniczym MDPI” przedstawiły m.in. zasady przeprowadzania recenzji naukowej w MDPI oraz kluczowe pojęcia dotyczące etyki publikacyjnej – co, biorąc pod uwagę żywą dyskusję z prelegentkami, okazało się zagadnieniem szczególnie interesującym dla uczestników spotkania.
Ostatni dzień Tygodnia Otwartej Nauki odbył się w gmachu Geocentrum Uniwersytetu Szczecińskiego, gdzie dr. hab. Małgorzaty Puc, prof. US wygłosiła wykład „Co łączy Open Science z tematyką alergii pyłkowej”, podczas którego pokazano, jak Otwarta Nauka realnie wpływa na przyspieszenie komunikacji naukowej oraz przyczynia się do praktycznego wykorzystania wiedzy, m.in. przy tworzeniu aplikacji dla alergików. Drugi, przedstawiony przez dr Martę Krzywdę z Morskiego Centrum Nauki, wykład pn.: „Nauka, którą warto się dzielić – o praktycznym znaczeniu otwartości” wskazał na istotną rolę Otwartej Nauki w popularyzowaniu i wdrażaniu odkryć naukowych, a także wyraźnie korespondował z hasłem Tygodnia – przypominając, że zasadniczym celem nauki jest działanie dla dobra społeczeństwa.
Zorganizowane na szczecińskich uczelniach wydarzenia z okazji Tygodnia Otwartej Nauki z pewnością spełniły swoje zadanie – wzbudziły duże zainteresowanie uczestników i skłoniły do refleksji i dyskusji nad jakością i etyką prowadzenia badań oraz publikowania ich wyników. Wskazało to także na potrzebę współdziałania środowiska naukowego dla popularyzacji otwierania dostępu, którego zasadniczy wymiar jest głęboko społeczny – i z pewnością zadziałało motywująco dla organizacji kolejnych wydarzeń w następnych latach.
