PUM-9/24/PB Wpływ czynników zapalnych na neruronalne korelanty osobowości chwiejnej emocjonalnie typu borderline
Logo projektu:
Nr umowy:
DEC-2024/08/X/HS6/00432
Okres realizacji:
05.09.2024-04.09.2025
Wartość projektu:
49500
Kierownik projektu:
dr Piotr Podwalski
Koordynacja administracyjna:
Izabela Kuczyńska
Streszczenie projektu:
Zaburzenie osobowości typu borderline (BPD) to złożone zaburzenie psychiczne, które charakteryzuje
się dysregulacją emocjonalną, przewlekłym poczuciem pustki, trudnościami w regulacji emocji i impulsów
oraz niestabilnymi relacjami interpersonalnymi. Osoby z BPD często doświadczają intensywnych emocji, co
doprowadza do trudności w codziennym funkcjonowaniu. Pacjenci z BPD w większy sposób narażeni są na
ryzyko dokonania samookaleczeń oraz zachowań suicydalnych. Ryzyko dokonania samobójstwa w tej
populacji ocenia się na około 10%. (Leichsenring i wsp. JAMA 2023; 28;329(8):670-679).
Etiopatogeneza BPD nie została jeszcze w pełni poznana. Przez wiele lat uznawano, że główną rolę w
rozwoju osobowości biorą udział głównie czynniki środowiskowe. Aktualnie prowadzonych jest coraz więcej
badań nad biologicznym podłożem zaburzeń osobowości, zwłaszcza BPD. Jednym z najważniejszych
czynników mogących bezpośrednio wpłynąć na kształtowanie się osobowości jest wydarzenie traumatyczne
we wczesnych okresach życia. Uznajemy, że na podłożu pewnej podatności genetycznej, we współistnieniu
czynnika traumatyzującego może dojść do zaburzenia regulacji odpowiedzi zapalnej. Aktualnie uważa się, że
obwodowe zmiany aktywności cytokin mogą mieć pośredni wpływ na aktywność mikrogleju, który
bezpośrednio oddziałuje na funkcję oraz strukturę mózgowia. W efekcie może to doprowadzać do zmian
strukturalnych w obrębie istoty szarej oraz białej (Li i wsp. Mol. Med. Rep. 2017; 16(1):603-608).
Funkcje cytokin w ośrodkowym układzie nerwowym mają charakter plejotropowy. Poza tym, że
odgrywają kluczową rolę w procesach zapalnych, biorą również udział w procesach neurotransmisji,
neuroplasntyczności oraz w neruogenezie. Poprzez swój wpływ na tkankę nerwową, mogą mieć swój udział
w kształtowaniu się zachowań oraz funkcji psychicznych. Udział czynników zapalnych jest szeroko
opisywany w różnych zaburzeniach psychicznych, między innymi w schizofrenii (Dawidowski i wsp. J Clin
Med. 2021; 10(17): 3849). W przypadku BPD ta wiedza aktualnie wydaje się niewystarczająca.
Zespół stresu pourazowego (PTSD), w którym objawy psychopatologiczne są ściśle związane
z czynnikiem traumatycznym, jest często porównywany do BPD. Istnieje istotne nakładanie się objawów, jak
i prawdopodobnego podłoża etiopatogenetycznego obu zaburzeń. Wyniki metaanalizy sugerują, że cytokiny
zapalne mogą mieć związek z PTSD. W metaanalizach opisano wzrost stężenia IL-1β, Il-2, IL-6,
interferonu-γ, TNFα, CRP oraz białych krwinek (Yang i wsp. J Affect Disord. 2020; 1:268:39-46, Peruzzolo
i wsp. Mol Psychiatry. 2022;27(8):3150-3163). Ocenia się, że poziomy tych cytokin mogą mieć wpływ na
strukturę regionów mózgu odpowiedzialnych za regulację emocjonalną (m.in. kora przedczołowa czy ciało
migdałowate) (Kim i wsp. Antioxidants (Basel). 2020; 9(2): 107).
Nieliczne badania na populacji BPD wykazały, że zwiększone stężenie cytokin prozapalnych
obserwowano również u osób z BPD ((Forte i wsp. Braz J Med Biol Res 2023; 17:56:e12484)). Wykazano, że
w tej populacji dochodzi do wzrostu stężenia Il-6 oraz TNFα (Kahl i wsp. Biol Psychiatry 2006;1;59(7):667
-71). Należy podkreślić, że aktualnie opublikowane badania były przeprowadzane na małej grupie badanej.
Na podstawie tego modelu teoretycznego, zaplanowaliśmy badanie, którego celem jest określenie
zależności pomiędzy surowiczymi stężeniami markerów stanu zapalnego a nasileniem objawów
i upośledzeniem funkcjonowania poznawczego (zwłaszcza w kontekście poznania społecznego) oraz zmian
strukturalnych w obrębie istoty szarej (m.in. objętość) i istoty białej (ocenianej na podstawie parametrów
dyfuzji) u pacjentów BPD.
